အါထီၣ်ဂီၢ်ထီၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤအဂီၤထံး
ဖဲ လီးကၣ်ဟၢး(ဒ) (Loggerhead) ချံးတကလုာ် အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်အီၣ်တၢ်အီအမဲာ်ညါအကတီၢ်, အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ လၢအထုးန့ၢ်ၦၤသးန့ၣ် ၦၤစဲအ့ၣ်ဖိလၢအမၤလိဃုသ့ၣ်ညါ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိပီညါသ့ၣ်တဖၣ် ကိးဝဲလၢ "ချံးအတၢ်ဂဲၤကလံၣ်" န့ၣ်လီၤ. ချံးတဖၣ် အိးထီၣ်အထးခိၣ်ဒီးအိၣ်ဆၢထၢၣ်ဘျၢဘျၢ, ဒဲအစုခံခီဒီးလဲၤတရံးအသးလၢထံကျါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဃိထံပာ်ဖျါဝဲလၢ လီဂံၢ်အလပီတဖၣ် နုာ်လီၤမၤတံာ်တာ်နၢာ် (nerve) လၢ ချံးအနီၢ်ကစၢ်အပူၤသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အိၣ်အသးအံၤ မၤဒံဝ့ၤဒံဝီၤ ချံးတဖၣ်အတၢ်သ့ၣ်ညါဃိထံတၢ်, ဒီးလၢတၢ်အီၣ်အဂံၢ်ထံးအလီၢ်န့ၣ် လွဲန့ၢ် ချံးတဖၣ်အသးဆူတၢ်ဂ့ၢ်အဂၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤသးအုးန့ၣ် ချံးတဖၣ် ဆိကတီၢ် အတၢ်ဂဲၤကလံၣ်န့ၣ်လီၤ.
လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ တၢ်အကတီၢ်လၢ စီၤဒၤဝံး ဂဲၤကလံၣ်ဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤ အတလါစီဆှံ ဒုးသ့ၣ်ညါပှၤလၢ ယွၤအိၣ်ဒီးၦၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဟဲစိာ် ယွၤအတလါဆူ ဝ့ၢ်ယရူၤၡလ့ၣ်, ဖဲတၢ်ဆၢကတီၢ်တကတီၢ်, ဒီး "စီၤဒၤဝံး ဂဲၤကလံၣ်လၢယွၤအမဲာ်ညါ, ဒီးအဂံၢ်အဘါခဲလၢာ်" (၂ၡမူၤ ၆:၁၄) န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, နံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဝဲန့ၣ်ဒီး, စီၤပၤအသးဒံဝ့ၤဒံဝီၤ, ဒီးမၤတၢ်ဒဲးဘး, မၤကမၣ်ဝဲ နီၣ်ဘၤသရှ့ဘၤ, ဒ်သိးအဝၤ…
တၢ်အဲၣ်လၢ အဒိၣ်နီၢ်မး
လၢတၢ်မၤလၤကပီၤ ယလံၤခွါဖိ ချုးန့ၢ် အနံၤအိၣ်ဖျဲၣ်ဆၢက့ၤ, ဒီးအသးန့ၣ်ပှဲၤထီၣ်ဝဲဒၣ်တဆံတနံၣ်အဂီၢ်, ပဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ် ပလဲၤပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်ပသးလၢ မဲးဒံးထၢၣ်ရ့နယၢ (Mediterranean) တၢ်အီၣ်အကျးန့ၣ်လီၤ. တချူးလၢပှၤမၤလိာ် တၢ်အီၣ်တၢ်အီန့ၣ်ဒီး, အပၢ်သံကွၢ်ဝဲဒၣ် အဖိခွါ, လၢအချုးန့ၢ် အနံၤအိၣ်ဖျဲၣ်ဆၢက့ၤတဂၤန့ၣ်လၢ မ့ၢ်အအဲၣ်ဒိးအီၣ်တၢ်တမံၤမံၤဧါန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ဃၢသးဃၢအပူၤန့ၣ် ဖိသၣ် စံးဆၢက့ၤအပၢ်လၢ "ညၣ် ဆဲလမိၣ်,ဒီးသ့ၣ်ညါဝဲ တၢ်အပှ့ၤကလံၤဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. အပၢ်လၢအမ့ၢ်ယဖိခွါန့ၣ် စံးဘၣ်အီၤလၢ "တနံၤအံၤ, မ့ၢ်ဝဲဒၣ် နနံၤအိၣ်ဖျဲၣ်ဆၢက့ၤအဃိ, နမ့ၢ်သးအိၣ် အီၣ်ညၣ်န့ၣ် နအီၣ်သ့ဝဲ" န့ၣ်လီၤ. ယလံၤခွါဖိန့ၣ် အသူၣ်ခုသးခုဒိၣ်မး, ဒီးနံၤကမှံထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢအဖိခွါအဂီၢ်, ယဖိခွါအတၢ်အဲၣ်န့ၣ် ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ယၤ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်အဲၣ်, လၢအဒိၣ်နီၢ်မးအကျါ, တဖှံၣ်တဝာ်ဖိန့ၣ်လီၤ. ၁ ယိၤဟၣ် အဆၢဒိၣ် သၢ, ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် "တၢ်အဲၣ်အဒိၣ်အယိာ်" လၢကစၢ်ယွၤ ဟ့ၣ်လီၤပှၤ, ဒီးကယဲၢ်ၦၤလၢ အစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤအီၤကိးဂၤဒဲးန့ၣ် ကိးဝဲဒၣ်လၢ "အဖိ" (:၁), ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အဒိးန့ၢ် ယွၤအတၢ်အဲၣ်အဒိၣ်အယိာ်အံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဒုးနဲၣ်ဟ့ၣ်ဒိ တၢ်အဲၣ်အဒိၣ်အယိာ်အံၤ,…
ၦၤကွၢ်သိတဂၤ အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သး
ဟဲသၢၢ် (Heather) ကိးဝဲဒၣ် အဝၤ, ထ့(မ) (Tim) လၢကွဲၤဒီနၢ်, စံးဘၣ်အီၤလၢ "တၤဟိဆံးဖိတဒု ဟဲဘျးထီဃာ်အသး, လၢပကရၢၢ်" န့ၣ်လီၤ. ထ့(မ) မၤထူၣ်ဖျဲးအီၤကယီကဃီဝံၤန့ၣ်ဒီး, တထံၣ်ဝဲဒၣ် တၤဟိဖိအမိၢ်န့ၣ်ဘၣ်. ဖဲမုၢ်ဃ့ၢ်လီၤန့ၣ် ထ့(မ) ထံၣ်ဝဲဒၣ်တၤဟိတဖု အိၣ်ဟဲဟးထီၣ်လၢသ့ၣ်ၦၢ်ပူၤ, ဒီးဃုအီၣ်အဆၣ် ဖဲတၢ်လီၢ်လၢအတဘူးတယံၤန့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်တၤဟိမိၢ်တဒုန့ၣ် ဖျါလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ပလီၢ်ပဒီအသးလီၤလီၤဆီဆီအဃိ, လၢအသးပူၤန့ၣ် ထ့(မ) ဆိကမိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ကမ့ၢ်ဝဲ တၤဟိဖိအမိၢ်သ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢအကွဲၤဒီနၢ်အပူၤ, ဒၢနုာ်ပာ်ကီၤဝဲ တၤဟိဖိ ကိးပသူထီၣ်ဝဲ လၢတၢ်သူၣ်ကိၣ်သးဂီၤအပူၤအကလုၢ်န့ၣ် အိးထီၣ်ဝဲဒၣ် ဒီးမၤဒိၣ်ထီၣ်တၢ်အကလုၢ်န့ၣ်လီၤ. တၤဟိမိၢ်န့ၣ် လူၤပိာ်အခံ, ဒီးနဲၣ်ဆှၢဝဲဆူ တၤဟိဖိအိၣ်တၢ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါန့ၣ် တၤဟိဖိ အီဘၣ်အမိၢ်အနုၢ်ထံ, ဒီးဒိးန့ၢ်တၢ်သဘျ့, တၤဟိအမိၢ်ဒီးအဖိ ထံၣ်လိာ်က့ၤအသး, ခီဖျိလၢ ထ့(မ) အတၢ်မၤစၢၤကဟုကယာ်ကပုာ်လုာ်ဖိအဃိန့ၣ်လီၤ.
ကစၢ်ယွၤ ကကွၢ်ထွဲကဟုကယာ် အပှၤဂီၢ်မုၢ်, ဒီးကတဲာ်ကတီၤန့ၢ် တၢ်သဘျ့လၢပလိၣ်ဘၣ်အီၤန့ၣ် အသူၣ်အိၣ်သးအိၣ်ဝဲဒၣ်နီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ. ၦၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်အခီၣ်ဘၣ်တိၢ်, လီၤဃံၤလၢ အတၢ်ဒဲးဘးဒၣ်ဝဲအပူၤ, ဒီးဘၣ်တၢ်စိာ်မၢကဲကုၢ်ဆူဘၤဘူၤလိၣ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤ…
လဲၤတၢ်လၢတၢ်နာ်
လၢမုၢ်နၤတၢ်ထုကဖၣ် တၢ်ဘါအဂီၢ်, ပိာ်မုၣ်သးၦၢ်တဂၤ ဟဲထီၣ်ဝဲဒၣ်ချ့ချ့ဆူ တၢ်ဘါသရိာ်အလီၢ်စီဆှံ လၢအဖီခိၣ်တကထၢန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢအခီၣ်ဆါ, (မ့) သါထီၣ်သါလီၤတလၢသါအဃိ, ဖဲအဝဲဆိကတီၢ်အိၣ်ဘှံးတစိၢ်ဖိန့ၣ်ဒီး, ၦၤလဲၤခီဂာ်အီၤတဂၤန့ၣ် စံးဘၣ်အီၤ "တၢ်လၢနကဘၣ်မၤထဲဒၣ်တမံၤဧိၤန့ၣ် ထီၣ်ဃီသွါတဘျီန့ၣ်ထဲခီၣ်ခါတကါန့ၣ်လီၤ. လဲၤထီၣ်နဲဘီၣ်ဘီၣ်ညီညီတက့ၢ်" န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ကတိၤန့ၣ် ပညိၣ်ဝဲလၢ ကဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ ပိာ်မုၣ်သးၦၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးပိာ်မုၣ်တဂၤအံၤ ကလဲၤတုၤဆူ တၢ်ဖီခိၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ကကဲထီၣ် တၢ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါသ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအတၢ်ကတိၤတဖၣ်န့ၣ် လၢယသူၣ်လီၤဘှံးသးလီၤဘှံးအဂီၢ်, ကဲထီၣ်တၢ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါနီၢ်နီၢ်, ဖဲယလဲၤထီၣ်ဘါယွၤ လၢမုၢ်ဟါတၢ်ထုကဖၣ်အကတီၢ်ဖိအံၤန့ၣ်လီၤ.
လၢပသးသမူအပူၤ, ပတၢ်စူၢ်တၢ်နာ် အတၢ်လဲၤအကျဲန့ၣ်, ဖျါလၢအထီကဲၣ်ဆိး, (မ့) ကျဲလၢအကီအခဲကဲၣ်ဆိးအဃိ, ပသးကကလၢၢ်ဘၣ်လၢ ပကဆိကတီၢ်ကွံာ် ပတၢ်လဲၤကျဲအဂီၢ်, ဒ်တၢ်လ့ပစီလီၤဘၣ်ပှၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်အကတီၢ်ဖိဒ်သိးအံၤတဖၣ် အပူၤန့ၣ် ပဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်မၤမုာ်ထီၣ်က့ၤပသးသ့ဝဲဒၣ် ခီဖျိလၢဝံယၡါယၤ အတၢ်ကတိၤတဖၣ်, လၢအစံးကတိၤမၤမုာ်ထီၣ်က့ၤ ၦၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဝံပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢခံအကတၢၢ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ ကအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤ ၦၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် လၢအဘၣ် တၢ်စိာ်မၢကဲကုၢ်ဆူ ဘၤဘူၤလိၣ် အထံကီၢ်, လၢနံၣ်ဆံဆဲၣ်တဖၣ်အတီၢ်ပူၤ, ဒီးတၢ်ဂီၤတၢ်ဖီၣ်လၢ အစိအကမီၤတအိၣ်တဖၣ်…
တၢ်ထဲးဂံၢ်ထဲးဘါ ဒီကရူၢ်လၢခရံာ်အပူၤ
လၢ ဝ့ၢ် နယူယီးန့ၣ် ပှၤစးထီၣ်တ့ဝဲဒၣ် ဘရိးကလ့(န) အတိၤ (Brooklyn Bridge), ဖဲ ၁၈၆၉ နံၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ် စးထီၣ်ဝံၤတယံာ်ဘၣ်, ၦၤဘှီတၢ်အခိၣ်သ့ၣ် ဝါရှ့ၣ်တၢၣ် ရိဘလ့(န) (Washington Roebling) အိၣ်တမုာ်ဆိးက့ နးနးကလဲာ်အဃိ, အမါ အဲမလံၣ် (Emily) ဘၣ်နုၢ်လီၤမၤစၢၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အဲမလံၣ် ဃုမၤလိနၢ်ပၢၢ် အတၢ်တိာ်ကျဲၤတဖၣ်, ကွၢ်ထံက့ၤ တၢ်ပာ်ဖျါတဖၣ် လီၤတံၢ်လီၤဆဲး, ဒီးနဲၣ်လီၤဝဲဒၣ် ရိဘလ့(န) အၦၤမၤစၢၤဆီၣ်ထွဲတၢ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢကျိၤကျဲအကလုာ်ကလုာ်အပူၤန့ၣ် အဲမလံၣ် မၤစၢၤဆီၣ်ထွဲအဝၤ, ဒီးဖဲ ၁၈၈၃ နံၣ်, တၢ်အိးထီၣ်တိၤအမူး, လၢပှၤလဲၤခီတိၤအကတီၢ်န့ၣ် ဒိးဘၣ်ဝဲဒၣ် လ့ၣ်ကဟၣ်အဆိကတၢၢ်တခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ရိဘလ့(န) စံးပတြၢၤ အမါအဲမလံၣ် "အတၤလၣ် လၢအလီၤကမၢကမၣ်နီၢ်နီၢ်," ဒီး "အတၢ်သ့ၣ်ညါ တၢ်ဖံးတၢ်မၤ, ဒီးတၢ်တိာ်ကျဲၤတဖၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး" အဃိန့ၣ်လီၤ.
ကရူၢ်ဒီတဖု အတၢ်ထဲးဂံၢ်ထဲးဘါဒ်သိးအံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဃံတၢ်လၤ, ဒီးလၢပသးသမူအတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်အဂီၢ်, မ့ၢ်တၢ်ခူသူၣ်တမံၤလၢ အိၣ်ဒီးအခီပညီ အဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.…